Zowaar een rustige woonstraat

LEUSDEN - Het staat me nog heel helder voor de geest, mijn eerste maanden in de brugklas. Het was een ware kwelling: net verhuisd en dan in een compleet nieuwe omgeving waar je niemand kent, de overgang moeten maken van een kleine basisschool naar een kolossale middelbare streekschool. Van het ene lokaal naar het andere over overvolle trappen en gangen, en van de ene vleugel van de school naar een andere. Om je weg te vinden in dit overvolle doolhof vol vreemde kinderen en docenten en temidden van een kakafonie van geluiden, dat vereiste de nodige stuurmanskunst, ook mentaal. En dat terwijl ik ook al de nodige concentratie moest opbrengen om op mijn fiets met overvolle schooltas heelhuids de route naar en van school te volbrengen. Dat zat zo. Vlak bij mijn ouderlijke woning liep een drukke provinciale weg dwars door woonwijken en verderop door ons historische stadje naar de brug over de rivier. Daar deze weg zeker in die tijd nog een belangrijke verkeersader was voor het vrachtverkeer van en naar de nabijgelegen Duitse grens, ontstonden er al snel lange files wanneer de brug dicht was om schepen door te laten. Geregeld liepen deze files kilometers lang door, zelfs tot voorbij onze woonwijk. Helaas liep mijn schoolroute voor een deel langs deze drukke weg. Elke schooldag moest ik me dus tussen vrachtwagens door wurmen om die weg in te kunnen slaan. Ik was altijd een beetje bang voor die bakbeesten met hun vervaarlijk piepende remmen, hun ronkende motors en het onheilspellende getoeter van hun claxons.Rijdend langs de Arnhemseweg moet ik vaak terugdenken aan mijn brugklastijd. In de eerste plaats door de grote aantallen scholieren die elke dag van en naar Amersfoort fietsen, maar zeker ook door het massale autoverkeer op de provinciale weg richting Amersfoort in de ochtendspits. Er hoeft maar iets te gebeuren op de A 28 nabij de Hertekop (het grote kruispunt van de Arnhemseweg met de Dodeweg, Lockhorsterweg en A 28) in de vorm van wegwerkzaamheden, een ongeval of een file, en de doorstroming van de Arnhemseweg richting Amersfoort en de A28 stokt hevig. Gevolg: kilometers lange files langs de Arnhemseweg die soms wel beginnen voorbij de NH kerk in Leusden-Zuid. Dit had tot voor kort ook gevolgen voor het verkeer op de Maanweg in Leusden-Zuid. Ook daar ontstonden geregeld files tot voorbij de befaamde scherpe bocht, omdat het op de Arnhemseweg helemaal vast stond en dus van doorstroming geen sprake kon zijn. Dat alles relatief is blijkt wel als je verder terugkijkt in het verleden. Bestudering van topografische kaarten leert dat er tot en met WO II een doodlopend weggetje met enige bebouwing loopt vanaf de Arnhemseweg tot aan de boerderij even voorbij de latere scherpe bocht in de Maanweg (en nu de retonde in de Groene Zoom). Daarna zie je op kaarten uit het begin van de jaren '50 dat er meer bebouwing is gekomen aan beide zijden van het eerste stukje van de nog altijd doodlopende weg. Op de kaart uit 1973 zie je plots een heel ander beeld. De weg loopt niet meer dood, maar loopt door als Maanweg via een scherpe bocht, om tenslotte uit te komen op de oostelijker gelegen Bavoortseweg, vlakbij de huidige spoorwegovergang over het Ponlijntje. Dan is er inmiddels ook een aaneengesloten bebouwing van Leusden-Zuid te zien tot aan de oostzijde van dat eerste stukje Maanweg. Ik stap weer even terug in de tijd. Ik had in die brugklasperiode de gewoonte mijn vader elke dag op te halen op het station als hij, beroepsmilitair, terugkwam van zijn werk op de kazerne. Ook om het station te bereiken moest ik me voorzichtig tussen al dat drukke verkeer door begeven. Het punt was dat ik die tijd verre van mezelf was en in mijn nervositeit wel eens mijn aandacht er niet bij kon houden. Dat ging dus een keer goed mis: mijn haast werd in één van de scherpe bochten van de drukke weg afgestraft doordat een vrachtwagen mij enigszins afsneed. Ik reageerde niet alert en ging hard onderuit: tanden door mijn lippen heen, schaafwonden en een dik oog, dat werk. Gelukkig kwam ik kort daarna in rustiger vaarwater terecht, en toevallig liep dit parallel aan een andere ontwikkeling: het drukke verkeer door onze woonwijk werd structureel omgeleid, waardoor het ineens een stuk rustiger werd op de route van en naar school.De enorme toename van het autoverkeer vanaf de jaren '60, '70 en 80 van de vorige eeuw en daarna heeft ertoe geleid dat, waar dat financieel en ruimtelijk mogelijk was, in dorpen en steden, drukke doorgaande wegen werden omgeleid om de verkeersveiligheid en het woon- en leefklimaat te verbeteren. Voorbeelden te over. Denk aan de omleidingen die leidden tot een drastische vermindering van de verkeersoverlast in de centra van plaatsen als Woudenberg, Scherpenzeel, Hoevelaken, Nijkerk en Soesterberg. Recent was er ook in Leusden-Zuid sprake van een dergelijke ontwikkeling: in de scherpe bocht van de Maanweg tussen het Ponlijntje en de Arnhemsweg werd een doorsteek rechtdoor gemaakt dwars door het Heiligenbergerbeekdal. Zo kan daar het verkeer van en naar Amersfoort of de A28 een stuk afsnijden en op die manier de (voorheen) drukke kruising Maanweg - Arnhemsweg voortaan vermijden.Kort geleden was ik weer eens in mijn vroegere woonplaats. De voorheen zo drukke provinciale weg doet nu bijna onwezenlijk stil aan. Het is tegenwoordig een rustige woonstraat met veel snelheidsbeperkende voorzieningen, die alleen door zijn grote breedte nog doet terugdenken aan die drukke verkeersader van weleer. De omleiding verderop is inmiddels ook door de tijd ingehaald. Deze weg, toepasselijk de Kleine Omlegging genoemd, is op zijn beurt ook weer een tamelijk rustige weg geworden na de aanleg van een nieuwe brug over de rivier, compleet met nieuwe rondwegen rond de stad. Files behoren tot het verleden! De overeenkomst met de Maanweg in Leusden-Zuid is frappant. In bijna niets doet deze weg meer denken aan de situatie van een paar jaar geleden. Het lijkt zowaar een rustige woonstraat te worden, zeker wanneer plannen om alle doorgaande verkeer over de Maanweg te weren, werkelijkheid zouden worden. En de Kleine Omlegging, dat heet in Leusden-Zuid de (verlengde) Groene Zoom. Er is echter ook een verschil. De files op de Arnhemseweg richting Amersfoort zijn door de omleiding niet minder geworden. Hier kunnen we geen nieuwe brug aanleggen en een nieuwe rondweg om Leusden-Zuid heen zou vanwege de desastreuze gevolgen voor het landschap op te grote maatschappelijke weerstand stuiten. De scholieren op hun fietsen zal het waarschijnlijk een zorg zijn. Op hun veilige fietspad hebben zij geen hinder van piepende, brommende en toeterende auto's in files, voor hun geldt alleen: hoe kom ik verderop zo snel mogelijk langs die hectische Hertekop?