• Hans Beijer

Herinneringen aan de verdwenen Hertekop

LEUSDEN - In het holst van de nacht tuften we met volgepakte auto onze woongemeente weer binnen via afslag Leusden-Zuid / Woudenberg. De reis was lang geweest en ik had alle tijd gehad om via de steeds weer terugkerende flashbacks de vakantie in de Pyreneeën een beginnende plek in mijn herinnering te geven. Bij het naderen van de Arnhemsweg keek ik vluchtig achterom over mijn schouder. Mijn zoon lag in diepe slaap. Zou hij nog nadromen over de voorbije vakantie? Of waren zijn gedachten al bij zijn eerste fietsritjes als brugklasser over enkele weken? Ik zag op dat moment in gedachten de grote groepen scholieren alweer over het fietspad langs de Arnhemseweg richting Amersfoort rijden. Op een normale doordeweekse dag is de kruising van de Dodeweg / Lockhorsterweg met de Arnhemseweg (in combinatie met de opritten en afritten van de A 28) vaak een mierenhoop van auto's, bestelwagens, fietsers en brommers, die onophoudelijk uit alle hoeken en gaten lijken te komen. Het verkeerslawaai is overweldigend en het grote aantal verkeerslichten probeert zo goed en zo kwaad als het gaat alles in goede en veilige banen te leiden. Hoeveel rapporten zijn niet geschreven over dit kruispunt waar 's morgens grote aantallen scholieren op weg naar hun middelbare scholen bij voorbaat minuten moeten reserveren om hier voorbij te komen? Zouden hier ooit fietstunnels aangelegd worden om het snelle en langzame verkeer van elkaar te scheiden? Voorlopig lijkt met het "project Kersenbaan" de snelle verbinding voor het autoverkeer tussen de A 28 en het centrum van Amersfoort meer prioriteit te hebben. Zoals u misschien wel weet draagt dit ingewikkelde kruispunt in de volksmond de naam Hertekop. Vanwaar die naam? Lange tijd heb ik veel te ingewikkeld gedacht dat de naam waarschijnlijk iets met het aanzicht van boven te maken had. Met een beetje fantasie kun je in de plattegrond van de wegen in de Arnhemseweg aan de zuidzijde namelijk een hals zien, in het middendeel van het kruispunt zelf een kop en de Lockhorsterweg en Dodeweg, tezamen met de op- en afritten van de A 28, zouden dan het gewei moeten vormen. Hoe origineel ook, deze fantasie bleef niet overeind toen ik me er eens serieus in ging verdiepen. De aanduiding Hertekop is namelijk direct ontleend aan het gelijknamige landgoedbos tussen het goederenlijntje Amersfoort - Leusden en de Arnhemseweg. Het is een landgoed uit het begin van de 20e eeuw en in feite een afsplitsing van het verderop gelegen landgoed Lockhorst. De Hertekop is niet toegankelijk, daarom is niet te zien dat er in dit bos sprake is van een combinatie van rechte lanen en slingerende paden. Het ontwerp hiervan werd uitgevoerd in opdracht van de familie Rooyaards uit Utrecht. Maar daarmee zijn we er nog niet, want hoe kwam dit landgoed op zijn beurt weer aan die naam Hertekop? Nou, dat zat zo: toen dit landgoed nog tot Lockhorst behoorde, werd in de eerste helft van de 19e eeuw ter hoogte van de hoek van de Arnhemseweg en de Lockhorsterweg een jachthuis gebouwd dat door zijn vormgeving (zoals het dak en de bovengedeelte dat uit hout was opgetrokken) iets weg had van een Zwitsers chalet. Tot ca. 1900 woonde hier de jachtopziener en werden na de jachtpartijen maaltijden genuttigd waarbij ongetwijfeld veel wild op het menu stond. Dat ook herten werden geschoten, bleek overduidelijk uit het hertengewei dat naast de voordeur hing. En zo gaat dat dan: na verloop van tijd krijgt zo'n gebouw van de locale bevolking een eigen naam, die vervolgens weer een eigen leven gaat leiden, in dit geval tot op de dag van vandaag. Zoiets gebeurt overal. Denk eens aan de Erasmusbrug in Rotterdam (in de volksmond: de Zwaan), het vernieuwde Rotterdam Centraal (de Kapsalon), menige villawijk (Goudkust) en natuurlijk het hierboven genoemde goederenlijntje, waarbij u als lezer toch meteen dacht "maar dat is toch het Ponlijntje?" Goede namen blijven gebruikt worden, dat was ook met De Hertekop het geval: zelfs iets anders, namelijk het drukke kruispunt waarover ik het had, kreeg deze naam, een hele eer.Wat doet behalve het bos en de naam van het drukke kruispunt heden ten dage in het landschap nog terugdenken aan landgoed De Hertekop? In de eerste plaats staat iets verderop aan de Arnhemseweg no. 5 een kleine wit gestucte villa die in 1906 werd gebouwd als portierswoning van het landgoed. Het huis, in chaletstijl uitgevoerd, ziet er overigens door latere verbouwingen niet meer precies zo uit als bij de oplevering. Zo zijn pas in de jaren 70 de dakkapellen aangebracht. En in de tweede plaats is daar aan de Lockhorsterweg no. 1 De Kleine Hertekop gelegen, in 1917 gebouwd en wederom in chaletstijl. De grote dakkapel aan de voorzijde werd nog vóór 1940 aangebracht. De bewoners van dit pand moesten er voor zorgen dat het gebouw De Hertekop, na zijn functie als jachthuis en (voor korte tijd) als uitspanning inmiddels verbouwd tot zomerwoning van de familie Rooyaards, goed in de gaten gehouden werd en ze moesten het af en toe ook eens luchten.Hoe verging het de Hertekop in later tijd? Vanaf 1929 werd de Hertekop permanent bewoond door mevrouw Rooyaards-Van Hardenbroek, tijdens WO II was het hoofdkwartier van Van Geelkerken, een beruchte NSB'er, er gevestigd en na de oorlog was het tijdelijk een soort van crèche en kinderopvang.Het brengt mij weer terug bij de talrijke scholieren die zich binnenkort weer over de Arnhemseweg via het kruispunt De Hertekop naar school in de richting Amersfoort proberen te wurmen. Het zal hen waarschijnlijk een zorg zijn dat vlak vóór de kruising op de hoek van de Arnhemseweg / Lockhorsterweg, het gebouw De Hertekop stond en dat het eigenlijk ten behoeve van hen was dat dit in de jaren 60 van de vorige eeuw gesloopt werd: een breed fietspad werd dringend noodzakelijk geacht voor een betere en veiliger doorstroming van het fietsverkeer. Anno 2014 zijn er nieuwe maatregelen nodig om het fietsverkeer veiliger en sneller te laten doorstromen. Maar wat er ook gebeurt, het gebouw De Hertekop zullen we helaas nooit meer terugkrijgen.